ศัพท์ทางทัศนศิลป์

  

ศัพท์ทางทัศนศิลป์         

      การเรียนเกี่ยวกับศัพท์ทางทัศนศิลป์นั้น ก็เพื่อผู้เรียนได้เข้าใจเนื้อหาและจุดประสงค์ของผลงานทางทัศนศิลป์ ทำให้ทราบซึ้งและเข้าใจถึงศิลปะได้มากขึ้นรวมทั้งสามารถมำความรู้ในส่วนนี้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในการศึกษาต่อทางด้านศิลปะ ซึ่งในหน่วยการเรียนรู้ได้เลือสรรค์มาพอประมาณและคำศัพท์ที่นักเรียยนควรรู้

    การแกะสลัก (Carving) เป็นวิธีการสร้างงานประติมากรรมโดยวัสดุ เช่น ไม้ หิน งาช้าง ฯลฯ มาตัด ขุด แกะหรือสกัดให้ป็นรูปที่ต้องการ เช่น พระพุทธรูป หน้าบัน ประตู โขน เรือพระราชพิธี ฯลฯ

    กลวิธีพิมพ์ผ้าไหม (Silk Screen) เป็นกรรมวิธีพิมพ์ภาพอย่างหนึ่งที่พัฒนาจากการพิมพ์ลายฉลุ โดยใช้ผ้าไหมเป็นแม่พิมพ์

    การหล่อ (Casting) เป็นการถ่ายภาพแบบจากงานประติมากรรมต้นแบบ ด้วยการทำแบบพิมพ์ขึ้นมาก่อน แล้วใช้กลวิธีการหล่อ เพื่อให้วัสดุไหลลงไปในแม่พิมพ์ก่อให้เกิดรูปทรงและรายละเอียดตามต้องการ

    เครื่องปั้นดินเผา (Ceramic) เป็นวัตถุประดิษฐ์เพื่อประโยชน์ใช้สอยหรือผลงานศิลปะที่สร้างขึ้นมาจากดิน หิน แร่ธาตุต่างๆให้ป็นรูปทรงตามต้องการแล้วผ่านกรรมวิธีการเผาเพื่อให้เกิดความแข็งแกร่ง อาจใช้น้ำยาเคลือบก่อนที่จะนำเข้าเตาเผาเคลือบอีกครั้ง

    ค่าของแสงและเงา (Chiaroscuro) เป็นส่วนสำคัญที่จะทำให้ผลงานวาดเส้น จิรกรรม ประติมากรรม และสถาปัตยกรรมประสบผลสำเร็จงดงามด้วยการลงค่าน้ำหนักความอ่อนแก่ของแสง-เงาถูกต้องตามธรรมชาติ

    จิตรกรรม (Painting) คภาพเขียนที่ศิลปินสร้างสรรค์ขึ้นด้วนประสบการณ์ ศัพท์น่ารู้(ภาษาไทย)ทางสุนทรียภาพและทักษะความชำนาญ ด้วยสีต่างๆ เช่น สีน้ำมัน สีอะคริลิก ฯลฯ น่าบันคือจั่ว(ใช้แก่ )ซึ่งศิลปินอาจเลือกเขียนภาพตามใจชอบ เช่น ภาพทิวทัศน์ ภาพหุ่นนิ่ง ภาพคนเหมือนโบสถ์ วิหารภาพสัตว์  เหตุการณ์ต่างๆในรูปแบบของงานจิตรกรรม เช่น แบบสัจนิยม(realism) แบบอุดมคติ (idealism)หรือแบบนามธรรม(abstract) ฯลฯ

    จังหวะ (Rhythm) การจัดวางองค์ประกอบให้มีความสัมพันธุ์และเชื่อมโยงต่อเนื่องกัน

    ฉากหลัง(Background) เป็นส่วนประกอบของภาพที่ปรากฏให้เห็นว่าอยู่ไกลสุด ซึ่งเป็นส่วนเสริมจุดสนใจให้เด่นชัดและสวยงามขึ้น งานจิตรกรรมประกอบด้วยส่วนที่สำคัญ 3 ส่วน คือ 

         ฉากหลัง(foreground)  ฉากหหลัง (middleground)และฉากหลัง (background)

    ดุลยภาพ (Balance) หรือความสมดุล คือหลักการจัดองค์ประกอบของภาพไม่ให้มีน้ำหนักเอียงไปข้างหนึ่งข้างใดให้รู้สึกมีน้ำหนักเท่าๆกันทั้งสองข้าง โดยใช้เส้น สี องค์ประกอบ แสง-เงาและความใกล้-ไกลในการสร้างดุลยภาพดังกล่าว

     ตราสัญลักษณ์(Logotype) คือเครื่องหมายตราสัญลักษณ์ ซึ่งใช้สื่อความหมายเฉพาะส่วนราชการ มูลนิธิสมาคม ห้างร้าน ฯลฯ อาจเป็นตัวอักษรหรือรูปภาพหรือทั้งสองอย่างประกอบกัน

    ทัศนศิลป์ (Visual Art) คืองานศิลปะที่รับรู้จากการมองเห็นได้ด้วยสายตา

    ภาพทิวทัศน์ทางทะเล (Seascape) เป็นผลงานศิลปะด้านจิตรกรรมวาดเส้น ภาพพิมพ์ ที่สร้างสรรค์ขึ้นจากเรื่องราวและบรรยากาศของทะเลในมิติของกาลเวลาต่างๆกัน

    ทัศนียภาพวิทยา (Perspective) คือ วิชาหรือศิลปะที่เกี่ยวกับการเขียนภาพพื้นระนาบ 2 มิติ ให้ดูเป็นภาพ 3มิติหรือแสดงให้เห็นระยะใกล้-ไกลได้

   น้ำหนัก (Value) คือ ระดับความอ่อนแก่ของสีดำหรือสีอื่นๆ หรือแสง-เงาที่ก่อให้เกิดความงามตามอารมณ์ความรู้สึกในผลงานศิลปกรรม

     ประติมากรรม (Sculpture)  หมายถึง งานศิลปกรรมที่สร้างเป็นรูปทรง 3 มิติด้วยวิธีการปั้น แกะสลัก สามารถมองได้รอบตัว สำหรับประติมากรรมรูปลอยตัว (round-relief) รูปนูนต่ำ (bas-relief) และรูปนูนสูง(high-relief)

    พื้นผิว (Texture) คือ ลักษณะบริเวณผิวของสิ่งต่างๆซึ้งสามารถสัมผัส จับหรือมองเห็นด้วยสายตาและทำให้เกิดความรู้สึกถึงลักษณะของพื้นผิวนั้นๆพื้นผิวอาจเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติหรือมนุษย์สร้างขึ้นก็ได้ พื้นผิวที่ต่างกันย่อมทำให้เกิดความรู้สึกที่แตกต่างกันออกไป

    แฟ้มสะสมผลงาน (Portfolio) เป็นแฟ้มหรืออัลบัมที่ใช้รวบรวมผลงานส่วนตัวประกอบด้ววยภาพ สไลด์หรือผลงานที่เป็นกระดาษเพื่อแสดงในเวลาเสนองาน สมัครงานหรืออื่นๆ

    ภาพทิวทัศน์ทางบก (Landscape) เป็นศิลปะประเภทงานจิตรกรรม วาดเส้นหรืองานอื่นๆที่แสดงทัศนียภาพของภูมิประเทศที่ปรากฏตามธรรมชาติ ป่าเขา หมู่บ้าน เป็นต้น

     ภาพร่าง (Sketch) หมายถึงภาพที่เขียนด้วยดินสอ ปากกา  พู่กันอย่างคร่าวๆใช้เวลาไม่นานเขียนด้วยความรวดเร็ว

     ภาพวาดเส้น (Drawing) คือการวาดภาพด้วยเส้นดินสอ ปากกา แท่งถ่านให้เสร็จสมบูรณ์ในตัวเองหรืออาจจะเป็นภาพร่างเพื่อเขียนภาพระบายสี

     ภาพหุ่นนิ่ง (Still Life) เป็นประเภทของงงานจิตรกรรมแบบหนึ่งที่ใช้วัสดุสิ่งของ สิ่งประดิษฐ์หรือสิ่งที่มีอยู่ในธรรมชาติมาจัดเป็นหุ่นนิ่งให้ศิลปินสร้างสรรค์ด้วยหลักทางสุนทรียศาสตร์

    รูปคนเหมือน (Portrait)  ทั้งลายเส้น ภาพเขียน ภาพถ่าย รูปแกะสลักหรือรูปปั้นของบุคคลไม่ว่ายังมีชีวิตอยู่หรือตายไปแล้วโดยปกติจะเน้นที่ใบหน้า ครึ่งตัวหรือเต็มตัว

   รูปนูนต่ำ (Bas-Relief) เป็นประติมากรรมที่มีลักษณะความนูนสูงขึ้นมาจากระดับพื้นเพียงเล็กน้อยทั้งนี้เพื่อให้แสงและเงาเป็นสิ่งช่วยเน้น

   รูปร่าง (Shape) คือพื้นที่ที่เกิดจากการนำเส้นมาประกอบกันมี 2 มิติ คือความกว้างและความยาว รูปร่างแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ รูปเรขาคณิต รูปอินทรีย์และรูปอิสระ

   รูปทรง (Form)  คือสิ่งที่มีความหนาทึบมีลักษณะเป็น 3 มิติ มีความยาว ความกว้าง ความลึกและมีลักษณะอื่นๆอีก เช่น ทิศทาง สั้น ยาว โค้งเป็นคลื่นมีทิศทางเคลื่อนไหวในทางราบ ทางดิ่ง ทางเฉียงและทางลึก

   รูปนูนสูง(High-Relief)คือประติมากรรมที่มีลัษณะความนูนที่สูงจากระดับพื้นอย่างน้อยกึ่งหนึ่งของรูปนั้น

   ระนาบ (Plane) คือพื้นที่เรียบที่แผ่ขยายออกไปมี 2 มิติ คือความกว้างและความยาว

   วิจิตรศิลป์ (Fine Art) คือผลงานศิลปะที่มนุษย์สร้างขึ้นด้วยความบริสุทธิ์ใจได้รับความบันดาลใจและประทับใจในธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์แสดงเอกลักษณ์ทางสุนทรียศาสตร์ประกอบด้วยจิตรกรรม ประติมากรรม สถาปัตยธรรม วรรณกรรมและดนตรี

    วงสี (Fine Art) คือวงกลมที่จัดเรียงสีต่างๆไว้ตามทฤษฎีประกอบด้วยสีอุ่น(warm)จะยู่ครึ่งวงกลมด้านที่มีสีแดงเรียงถึงไปจนถึงฝั่งสีเหลืองส่วนสีเย็น(cool tone)อยู่อีกด้านหนึ่งของวงกลมที่มีสีเขียวไปจนถึงสีม่วง สีที่อยู่ตรงกันข้ามภายในวงสีเรียกว่าสีตรงข้าม(comprementary colour)

    ศิลปะ (Art)  เป็นผลงานที่มนุษย์สร้างสรรค์ขึ้นมาเพื่อตอบสนองอารมณ์ ความประทับใจและบันดาลใจจากความงามแห่งธรรมชาติ มีรูปแบบของผลงานแตกต่างกันไป เช่น จิตรกรรม ประติมากรรม ดนตรี เป็นต้น ศิลปะแบ่งออกเป็น 2 ประเภทคือ วิจิตรศิลป์และประยุกต์ศิลป์

    ศิลปะกึ่งนามธรรม (Semi-Abstract) เป็นงานศิลปะที่มีการตัดทอนรูปทรงบางส่วนออกไปหรือดัดแปลงให้เปลี่ยนไปจากความเป็นจริง

    ศิลปะนามธรรม (Abstract) คือผลงานที่ศิลปินสร้างสรรค์ขึ้นจากความคิดอิสระ มีการตัดทอนจากธรรมชาติให้เหลือเพียงสัญลักษณ์ที่สื่อความหมายเฉพาะตัวของศิลปิน

    ศิลปะรูปธรรม(Realism) ศิลปะที่แสดงถึงรูปลักษณ์ของสิ่งต่างๆในธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในรูปแบบเหมือนจริง

    ศิลปะพื้นบ้าน(Folk Art) ได้แก่งานสร้างสรรค์โดยมฝีมือชาวบ้านที่สร้างขึ้นเพื่อสืบทอดประเพณีนิยมมีลักษณะเฉพาะตัวที่แตกต่างกันไปในแต่ละท้องถิ่น

    ศิลปิน (Artist) คือผู้สร้างสรรค์งานทัศนศิลป์ เช่น จิตรกร ประติมากร สถาปนิก นักประพันธ์ เป็นต้น

    สุนทรียภาพ (Aesthetic) เป็นความรู้สึกในคุณค่าของความงดงาม ความไพเราะ ความรื่นรมย์จากธรรมชาติหรือผลงานศิลปะความรู้สึกนี้จะแตกต่างกันออกไปในแต่ละบุคคลตามความรู้สึกเฉพาะตนตั้งแต่เกิด สิ่งแวดล้อมและการศึกษา

   สี (Colour) คือ ลักษณะความเข้มของแสงที่สะท้อนสู่สายตาปรากฎเป็นสีต่างๆสามารถกระตุ้นอารมณ์และมีอิทธิพลต่อความรู้สึกที่แตกต่างกันออกไปในแต่ละสี

   สีเย็น (Cool Colour) คือ สีที่ให้ความรู้สึก เย็น นิ่ง สงบ ได้แก่ สีม่วง สีม่วงน้ำเงิน สีน้ำเงิน สีเขียวน้ำเงิน สีเขียว และสีเขียวเหลือง

   สีอุ่น (Warm Colour) คือสีที่ให้ความรู้สึกร้อน ได้แก่ สีต่างๆที่อยู่ในครึ่งหนึ่งของวงจรสีที่ตรงข้ามกับสีเย็น ซึ่งได้แก่ สีม่วง สีม่วงแดง 

สีแดง สีส้ม สีส้มเหลือง ไล่เรียงไปจนถึงสีเหลือง

   สื่อผสม (Mixed Media)

     1.สื่อผสม เป็นศิลปะกรรมสมัยใหม่ในพุทธศตวรรษที่25ได้แก่  จิตรกรรม ประติมากรรม ภาพพิมพ์หรือวาดเส้นที่มีวัสดุหรือกลวิธีต่างๆผสมผสานเชื่อมโยงจนไม่อาจเรียกว่าเป็นตัวงานอย่างหนึ่งอย่างใดโดยเฉพาะได้

    2.ศิลปะที่ผสมผสานสัมพันธุ์กันระหว่างประติมากรรม ดนตรี ลีลาเคลื่อนไหว สิ่งแวดล้อมก็นับว่าเป็นงานศิลปกรรมสื่อผสม

    เส้น (Line) เส้นเกิดจากการต่อกันของจุดบนพื้นระนาบอย่างมีทิศทาง เช่น เส้นตรง เส้นโค้ง เส้นหยัก เป็นต้น

    เอกรงค์ (Monochrome) คือ การสร้างงานศิลปะหรือการแตกต่างด้วยสีเพียงสีเดียว โดยทำให้เกิดค่าน้ำหนักของสีต่างกันในบางกรณีอาจใช้สีอื่นผสมด้วย แต่เมื่อมองดูแล้วจะเห็นภาพทั้งหมดเป็นสีเดียวกัน

    อุตสาหกรรมศิลป์ (Industrial) คือ ศิลปะที่ออกแบบและผลิตเป็นจำนวนมาก ใช้วิทยากร การศึกษา และการค้นคว้าด้านเทคโนโลยีและวัสดุ เพื่อนำมาปรับใช้ในการออกแบบให้มีความกลมกลืนกับหน้าที่และประโยชน์ใช้สอยของผลิตภัณฑ์